قیمت خرما در ایران چرا گران شده؟ بررسی تأثیر دلار، جنگ و هزینه‌های تولید
قیمت خرما در ایران طی ماه‌های اخیر برای بسیاری از مصرف‌کنندگان و فعالان بازار به یک موضوع مهم تبدیل شده است. افزایش هزینه‌های تولید، بسته‌بندی و حمل‌ونقل، نوسان نرخ ارز و شرایط پیچیده تجارت خارجی، همگی می‌توانند روی قیمت نهایی خرما اثر بگذارند.
اما آیا جنگ و افزایش قیمت دلار تنها دلیل گران شدن خرما هستند؟ قیمت خرما در ایران در شهریور ۱۴۰۵ چقدر است و این قیمت چه تفاوتی با قیمت خرما در بازارهای جهانی دارد؟
قیمت خرما در ایران در شهریور ۱۴۰۵ چقدر است؟
قیمت خرما یک عدد ثابت نیست و بر اساس نوع خرما، کیفیت، اندازه، درجه‌بندی، بسته‌بندی و محل عرضه تغییر می‌کند.
بر اساس قیمت‌های منتشرشده از بازار در شهریور ۱۴۰۵، نمونه‌ای از قیمت‌های خرده‌فروشی و بازار تهران به این شکل گزارش شده است:
| نوع خرما | قیمت تقریبی در شهریور ۱۴۰۵ |
|---|---|
| پیارم ممتاز | حدود ۵۲۰ هزار تومان/کیلو |
| مضافتی بم ممتاز دو رج | حدود ۲۶۰ هزار تومان/کیلو |
| مضافتی بم ممتاز سه رج | حدود ۲۴۰ هزار تومان/کیلو |
| زاهدی درجه یک | حدود ۱۹۵ هزار تومان/کیلو |
| کلوته درجه یک | حدود ۱۷۵ هزار تومان/کیلو |
این ارقام مربوط به گزارش‌های بازار در ۲۴ شهریور ۱۴۰۵ هستند و نباید به‌عنوان قیمت ثابت همه فروشندگان یا قیمت خرید عمده خرما در نظر گرفته شوند. برای یک رقم مشخص نیز اختلاف قیمت می‌تواند به دلیل کیفیت، سورت، اندازه و نوع بسته‌بندی قابل توجه باشد.
چرا قیمت خرما گران شده است؟
یکی از دلایل اصلی افزایش قیمت، بالا رفتن هزینه‌هایی است که در زنجیره تولید تا مصرف وجود دارد.
هزینه کارگری، کود و نهاده‌های کشاورزی، آب، انرژی، بسته‌بندی، سردخانه، سورت و درجه‌بندی و حمل‌ونقل همگی بخشی از قیمت نهایی خرما را تشکیل می‌دهند.
در نتیجه، حتی اگر قیمت خود محصول در باغ تغییر زیادی نکند، افزایش هزینه‌های بعد از برداشت می‌تواند قیمت خرما در بازار مصرف را بالا ببرد.
از طرف دیگر، ایران جزو کشورهای برتر صادرکننده خرما محسوب می‌شود و حجم قابل توجهی از این محصول به کشورهای خارجی ارسال می‌شود. بنابراین تغییرات بازار ارز نیز می‌تواند بر هزینه‌ها و قیمت‌گذاری آن تأثیر بگذارد.
تأثیر قیمت دلار بر خرما چیست؟
افزایش نرخ دلار از دو مسیر می‌تواند روی بازار خرما اثر بگذارد.
از یک طرف، بخشی از هزینه‌های تولید و بسته‌بندی به کالاها و تجهیزات وابسته به ارز مربوط می‌شود. از طرف دیگر، صادرکننده خرما محصول خود را در بازار بین‌المللی با ارز خارجی قیمت‌گذاری می‌کند.
بنابراین افزایش نرخ ارز می‌تواند باعث شود قیمت ریالی خرمای صادراتی افزایش پیدا کند؛ هرچند میزان این افزایش برای همه ارقام و بازارها یکسان نیست.
به همین دلیل نمی‌توان گفت هر افزایش دلار دقیقاً به همان میزان باعث افزایش قیمت خرما می‌شود.
آیا جنگ باعث افزایش قیمت خرما شده است؟
جنگ می‌تواند به صورت مستقیم یا غیرمستقیم بر قیمت خرما اثر بگذارد، اما نباید تمام افزایش قیمت را به جنگ نسبت داد.
یکی از مهم‌ترین کانال‌های اثرگذاری جنگ، حمل‌ونقل و لجستیک خرما است. در شرایط فعلی منطقه، افزایش هزینه انرژی و اختلال در مسیرهای دریایی باعث افزایش هزینه حمل برخی کالاها شده است. گزارش رویترز در سپتامبر ۲۰۲۶ نیز از افزایش شدید هزینه حمل‌ونقل دریایی در پی افزایش قیمت سوخت و ادامه درگیری‌های منطقه‌ای خبر داده است.
گزارش‌های جدید همچنین نشان می‌دهند که ایران برای حفظ جریان تجارت خود، بخشی از حمل‌ونقل را به مسیرهای زمینی منتقل کرده است؛ تغییری که می‌تواند در برخی مسیرها هزینه و زمان تجارت را افزایش دهد.
این موضوع برای محصولاتی مانند خرما که به بازارهای خارجی صادر می‌شوند اهمیت زیادی دارد.
آیا صادرات خرما باعث گران شدن خرما در ایران می‌شود؟
صادرات می‌تواند یکی از عوامل مؤثر بر قیمت داخلی باشد، اما رابطه آن ساده نیست.
اگر تقاضای صادراتی افزایش پیدا کند، بخشی از محصول تولیدشده وارد بازارهای خارجی می‌شود و در صورت ثابت بودن سایر شرایط، فشار بیشتری بر عرضه داخلی ایجاد می‌شود.
از طرف دیگر، تجارت این محصول برای تولیدکننده و صادرکننده خرما یک بازار درآمدی مهم ایجاد می‌کند و قیمت محصول در بازار داخلی نیز تا حدی تحت تأثیر شرایط بازار جهانی قرار می‌گیرد.
ایران همچنان یکی از صادرکنندگان مهم خرماست. داده‌های تجارت جهانی نشان می‌دهد ایران در سال ۲۰۲۲ حدود ۳۳۹.۶ هزار تن خرما به ارزش ۲۸۹.۵ میلیون دلار صادر کرده و میانگین ارزش صادراتی آن حدود ۰.۸۵ دلار به ازای هر کیلوگرم بوده است.
البته این عدد مربوط به ارزش متوسط صادراتی در داده‌های تجاری است و قیمت فروش همه انواع خرمای ایرانی در بازار جهانی نیست.
قیمت خرما در بازار جهانی چقدر است؟
قیمت خرما در بازار جهانی نیز تفاوت زیادی دارد.
برای نمونه، داده‌های تجارت خرمای تازه در ژوئیه ۲۰۲۶ میانگین قیمت مشاهده‌شده برای معاملات خرمای صادراتی ایران را حدود ۰.۴۰ دلار به ازای هر کیلوگرم نشان می‌دهد. در همان داده‌ها، میانگین معاملات ثبت‌شده برای امارات حدود ۱.۴۰ دلار/کیلو و عربستان حدود ۰.۸۵ دلار/کیلو بوده است.
در داده‌های سالانه تجارت نیز میانگین ارزش صادرات خرمای ایران حدود ۰.۸۵ دلار/کیلو در سال ۲۰۲۲ ثبت شده است. بنابراین این اعداد را باید به‌عنوان شاخص‌های تجاری در نظر گرفت، نه قیمت خرده‌فروشی جهانی.
تفاوت میان این قیمت‌ها به عواملی مانند نوع خرما، کیفیت، بسته‌بندی، حجم سفارش، مقصد، شرایط حمل و سطح معامله بستگی دارد.
چرا قیمت مضافتی، پیارم و زاهدی متفاوت است؟
هر رقم خرما بازار و ویژگی‌های متفاوتی دارد.
مضافتی به دلیل بافت نرم و رطوبت بالاتر، نیاز بیشتری به شرایط مناسب نگهداری و حمل دارد و کیفیت، اندازه و نوع بسته‌بندی تأثیر زیادی بر قیمت آن دارد. به همین دلیل هزینه خرید عمده مضافتی معمولا از زاهدی و برخی ارقام دیگر بیشتر است.
پیارم معمولاً در گروه خرماهای با ارزش بالاتر قرار می‌گیرد و کیفیت، اندازه و درجه‌بندی آن می‌تواند اختلاف قیمت قابل توجهی ایجاد کند. معمولا پیارم جزو گران‌ترین ارقام است و خرید عمده پیارم نیاز به بودجه قابل توجهی دارد.
زاهدی خرمایی خشک‌تر و معمولاً اقتصادی‌تر است و به دلیل ویژگی‌های محصول، در برخی بازارهای صادراتی با قیمت پایین‌تری نسبت به ارقام ممتاز معامله می‌شود. برای تاجرانی که محدودیت بودجه و چالش در شرایط نگهداری دارند، خرید عمده خرما زاهدی بهترین گزینه می‌باشد.
بنابراین نمی‌توان یک قیمت واحد را برای «خرمای ایرانی» اعلام کرد.
آیا قیمت خرما باز هم افزایش پیدا می‌کند؟
پاسخ قطعی به این سؤال ممکن نیست. قیمت آینده خرما به چند عامل مهم بستگی دارد:
- نرخ ارز
- میزان تولید و برداشت
- هزینه‌های کشاورزی و کارگری
- هزینه بسته‌بندی و سردخانه
- هزینه حمل‌ونقل داخلی و بین‌المللی
- تقاضای بازار داخلی
- تقاضای صادراتی
- شرایط تجارت با کشورهای مقصد
به‌خصوص در شرایط فعلی منطقه، تغییر مسیرهای حمل‌ونقل و هزینه انرژی می‌تواند بر قیمت تمام‌شده صادرات خرما و دیگر محصولات اثر بگذارد. بنابراین بهتر است به جای پیش‌بینی قطعی، این عوامل را در کنار یکدیگر بررسی کرد.
جمع‌بندی؛ چرا خرما گران شده است؟
گرانی خرما را نمی‌توان فقط به دلار یا جنگ نسبت داد. افزایش هزینه تولید و بسته‌بندی، حمل‌ونقل، شرایط صادرات، نرخ ارز و تغییرات عرضه و تقاضا همگی در تعیین قیمت نهایی نقش دارند.
در شهریور ۱۴۰۵، قیمت برخی خرماهای ایرانی در بازار به حدود ۱۷۵ تا ۵۲۰ هزار تومان در هر کیلو رسیده است؛ اما اختلاف میان ارقام، کیفیت‌ها و شیوه عرضه بسیار زیاد است. در بازار جهانی نیز قیمت‌های تجاری خرما از حدود چند دهم دلار تا چند دلار به ازای هر کیلو متغیر است و نمی‌توان یک «قیمت جهانی خرما» برای همه محصولات تعیین کرد.
تاریخ به‌روزرسانی قیمت‌های این مقاله: شهریور ۱۴۰۵
دیدگاه خود را ثبت کنید
تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟در گفتگو ها شرکت کنید.